Γράφει ο Μιχάλης Πολυχρόνης
Εν έτει 2024 και μετά από τόσες ακροάσεις από μουσικά καλλιτεχνήματα των τελευταίων 40 και πλέον χρόνων στην κυψέλη που συνηθίσαμε να αποκαλούμε world music, λίγες πλέον είναι εκείνες που θα καταφέρουν να σε συγκινήσουν, να σε παρασύρουν στον δικό τους χωροχρόνο και να σε κάνουν να θέλεις να τις απολαύσεις ξανά, σαν να σε περίμεναν χρόνια να τις συναντήσεις, άσχετα αν γράφτηκαν λίγους μήνες ή χρόνια πριν. Έτσι, καρμικά, όπως έρχεσαι σε επαφή μαζί τους , ήρθαν σε επαφή και οι δύο συντελεστές του «The Sky Is The Same Colour Everywhere». Και ήταν σαν να αναγνώρισαν μυστικά την πυρηνική τους σχέση ίσως από άλλες ζωές, άλλους κόσμους οι οποίοι κανονίζουν κάθε φορά να αφήσουν το κοινό αποτύπωμα, κληρονομιά στην εκάστοτε εποχή.
O Kayhan Kahlor (1964, Ιράν) είναι ένας κορυφαίος δεξιοτέχνης του kamancheh (είδος λύρας) με πολλά Grammy στο ενεργητικό του. Η κουρδική καταγωγή του τον βοήθησε να κατανοήσει βαθιά τις παραδόσεις όχι μόνο της πατρίδας του και να καταφέρει να δώσει παγκόσμια υπόσταση στο μυστικιστικό ήχο του οργάνου που υπηρετεί, κάνοντας σπουδαίες συνεργασίες με μουσικούς απ’ όλο τον κόσμο. Στην ίδια ρότα στην καλλιτεχνική του ζωή πορεύτηκε και ένας από τους πλέον διάσημους παίκτες της αφρικάνικης άρπας (kora), Toumani Diabate που γεννήθηκε στο Μάλι το 1965 και δυστυχώς έφυγε από κοντά μας στις 19 Ιουλίου 2024. Κατάφερε με την μαεστρία του να δώσει διεθνή πνοή σ’ ένα όργανο που έμοιαζε λίγο φτωχό στον ήχο του στις πιό παλιές original sound αφρικάνικες ηχογραφήσεις. Ανέκαθεν οι προκλήσεις είναι η ζωογόνος δύναμη των καλλιτεχνών που ωθεί την Τέχνη να φορέσει τα κεφαλαία της.
Και οι δύο είχαν κοινό άξονα τις συνεργασίες με μουσικούς και είδη που θα γίνονταν γέφυρες επικοινωνίας σε πολιτισμούς και ηχοτρόπια, πολλές φορές φαινομενικά αταίριαστα μεταξύ τους. Όμως η βαθιά πείρα των συντελεστών και η εσωτερική σπίθα που τους υπαγόρευε το ένστικτο έκαναν το αποτέλεσμα να φαίνεται φυσικό και συνάμα απρόσμενα εκπληκτικό!
Η γνωριμία των Diabate και Kahlor δεν έγινε τυχαία. Η ιδέα για το ντουέτο χρεώνεται στον διευθυντή του Morgenlan Festival στο Osnabruk της Γερμανίας όπου ο Kayhan είχε συμμετάσχει με πολλές συνεργασίες. Η πρώτη με αφρικάνο μουσικό δεν άργησε λοιπόν να έρθει. «Οι ποιότητες του μινιμαλισμού και του trance (διαλογιστικού ύφους) που μου αρέσουν στην Πέρσικη μουσική υπάρχουν και σ’ αυτήν του Diabate» θα πει ο Kahlor. «Έτσι μ’ αρέσει ν’ αφηγούμαι μιαν ιστορία. Αυτή η ποιότητα στη μουσική της Αφρικής με γοητεύει πάντα και νομίζω ότι αυτό ο Diabate το κάνει πάρα πολύ καλά».
Η γνωριμία και οι αρχικές πρόβες για την εμφάνιση που εξελίχθηκε αργότερα σε περιοδεία γοήτευσε και τον Diabate. «Είναι σαν αυτή η μουσική να ήταν ήδη εκεί περιμένοντας εμάς και είναι σαν οι δυό μας να γνωριζόμαστε ήδη από μιαν άλλη ζωή». Γι’ αυτό και η προετοιμασία ήταν ελάχιστη χωρίς καν συζήτηση για κλίμακες και δομή αλλά απλώς μια δοκιμή ήχου «στην οποία ελέγξαμε μερικά πράγματα και μετά παίξαμε για 90 λεπτά» θα εξομολογηθεί ο Toumani.
Οι πρώτες παραστάσεις έγιναν τον Σεπτέμβριο του 2016 και ακολούθησε μια σύντομη ευρωπαϊκή περιοδεία. Αμέσως μετά ακολουθεί στο Παρίσι η ηχογράφηση κατά την οποία όπως λέει ο Kayhan «η μορφή του κομματιού δεν άλλαξε πραγματικά». Στην πραγματικότητα ο δίσκος αποτελείται από μία χαρακτηριστική μελωδία βασισμένη σε κούρδικα, μαλινέζικα και περσικά στοιχεία, χωρισμένη σε εννέα tracks που ωποσδήποτε ακούγονται ως ένα. Πενήντα λεπτά που δεν καταλαβαίνεις πώς περνάνε σαν νεράκι, δεν χορταίνεις να γεύεσαι τη γλύκα και αναντίρρητα το ξεκινάς και πάλι από την αρχή, όχι για μία φορά…
Ο ήχος του kamancheh είναι αναπόφευκτα πιό ισχυρός ακουστικά και ανέκαθεν η kora μοιάζει σαν συνοδευτικό όργανο, που καλύπτει τα κενά. Εδώ όμως ο αυτοσχεδιασμός, η ανταλλαγή ιδεών, η αγαστή συνομιλία των δύο παραδόσεων προς χάρη και μόνον της μουσικής και η απίστευτη ροή της ακρόασης χωρίς σκαλώματα κατατάσσουν τον δίσκο «The Sky Is The Same Colour Everywhere» στους κορυφαίους για τους ίδιους τους συντελεστές, για το είδος που υπηρετούν, για το 2023 αλλά τολμώ να υπερασπιστώ και για το σύνολο της fusion/world/global music. Αν και στα εννέα υπό-κομμάτια του δίσκου οι αυτοσχεδιασμοί είναι άπλετοι εντούτοις δεν γίνονται πεδίο αυτοαναφορικότητας της δεξιοτεχνίας του διδύμου. Είναι και οι δύο ταπεινοί, μαγευτικοί, σέβονται το κοινό και τους ακροατές και γίνονται υπηρέτες της Τέχνης.
Σε καμία στροφή δεν κουράζουν, υπενθυμίζοντας πολύ συχνά τη βασική μελωδία πάνω στην οποία χτίζουν το κοινό τους όραμα για το πάντρεμα (φυσικά και αβίαστα) αφρικάνικης και περσικής παράδοσης σ΄ένα αποτέλεσμα που το απολαμβάνει ο ακροατής που βρίσκεται στην Ελλάδα, την Αυστραλία, την Σουηδία ή στην Βραζιλία με ευφορία και ανάταση ψυχής!
Ο σαφώς προσεκτικά επιλεγμένος τίτλος του δίσκου προέρχεται από το ποίημα «Ballad Of The Wayfarer» (Mπαλλάντα του Ταξιδιώτη) του Ιρανού Mehdi Akhavan-Sales (1929-1990). Τώρα που η μετανάστευση και το προσφυγικό βρίσκονται ξανά στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας τέτοιες πρωτοβουλίες υποδηλώνουν και τον δεύτερο αλλά εξίσου σημαντικό ρόλο τους, όχι αυτόν της διαίρεσης αλλά εκείνον της ενότητας.
«Ο Kayhan κι εγώ μπορεί να προερχόμαστε από διαφορετικές χώρες αλλά ερχόμαστε από το ίδιο μέρος» θα πει ο Toumani Diabate για τον οποίο αυτή η συνεργασία έμελλε να είναι και το κύκνειο άσμα του. Αξίζει να έχετε αυτήν την κυκλοφορία σε φυσική μορφή γιατί εικάζουμε ότι θα μνημονεύεται από εδώ και στο εξής με περίσσεια αγάπη για όλους τους λόγους που διαβάσατε πιό πάνω.
Κρίμα που δεν κυκλοφόρησε νωρίτερα για να εμπνεύσει περισσότερους ομότεχνους και να γοητεύσει ακόμα περισσότερους ακροατές!!! Κυκλοφορεί και σε διπλό βινύλιο!
https://realworldrecords.bandcamp.com/album/the-sky-is-the-same-colour-everywhere
